ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ | ԱՐՁԱԿ 2014 ՄՐՑԱՆԱԿԱԲԱՇԽՈՒԹՅՈՒՆԸ


ardzak-2014

«Անտարես» հրատարակչության և «Գրանիշ» գրական ակումբի կազմակերպած «ԱՐՁԱԿ 2014» պատմվածքի մրցույթի մրցանակաբաշխությունը տեղի կունենա հունիսի 15-ին, ժամը 12.26-ին Ազգային գրադարանի Մեծ դահլիճում: Մուտքն ազատ է:

Share Button


ԱՐՁԱԿ 2014 | ՀԱՄԱՌՈՏ ՑԱՆԿ


ardzak 2014

Ձեզ ենք ներկայացնում «Անտարես» հրատարակչության և «Գրանիշ» գրական ակումբի գործակցությամբ անցկացվող Արձակ 2014 լավագույն պատմվածքների մրցույթի համառոտ ցանկը: Հաղթողների անունները կհայտարարվեն մրցանակաբշխության օրը, որի անցկացման տեղը և ժամկետը կնշենք լրացուցիչ:
«Արձակ» մրցույթին մասնակցել է 130 պատմվածքը, որից եզրափակիչ փուլ են անցել 26, որոնք կտպագրվեն առանձին գրքով:

ՍՈՆՅԱ ՄՍՐՅԱՆ | ԴՈՒՄ
ՄԵՐՐԻ ՄԿՐՏՉՅԱՆ | ԴԱ ԿՏԵՎԻ ԵՐԿԱՐ
ՆԱՐԻՆԵ ԿՌՈՅԱՆ | ԱՐՅՈՒՆ
ԱՇՈՏ ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ | ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ԵՐԵՔ ԱՐԱՐԻՑ
ՀՈՎԻԿ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ | ՄԵԾ ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ
ՆՈՐԱՅՐ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ | ԳԵՆԱԴԻ ԵՂԻԱԶԱՐԻՉԸ
ԾՈՎԻՆԱՐ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ | ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆ
ԱՆՈՒՇ ՍԱՐԳՍՅԱՆ |ՊԱԴՎԱԼԻ ՄԱՐՈՒՍԸ
ՍԱՐԳԻՍ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ | ԵՐՐՈՐԴ…ՄԱՍ
ԼՈՒՍԻՆԵ ԼՈՒՍՆԹԱԳ | ՎԱԳՐԱՈՐՍ
ԱՐՄԻՆԵ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ |ԽԱՏՈՒՏԻԿՆԵՐ
ԳԵՎՈՐԳ ՏԵՐ-ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ | ՀԱՄԼԵՏԻ ՀՈՐ ՈՒՌԱԳԱՆԸ
ԳՐԻԳ | ՓԵՏՈՒՐՆԵՐ
ՆՈՐԱՅՐ ՍԱՐԳՍՅԱՆ | 51-ՐԴ ԷՋ
ՌՈՒԶԱՆ ԱԶԻԶՅԱՆ | ԳՆԱՑՔՈ՛Վ ԳՆԱՑԵՔ
ՀԱՍՄԻԿ ՊՈՂՈՍՅԱՆ |ԴԻԱԿԸ ԿՈՆԾԱԾ ԷՐ ԵՎ ՇԱՏ ՈՒՐԱԽ
ՎԱՀԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ | LOG OUT. ԴՈՒՔ ՍԿԵԼ ԵՔ
ԱՆԻ ԱՍԱՏՐՅԱՆ | ԲԱՌԵՐ
ՏԻԳՐԱՆ ՄՈՒՂՆԵՑՅԱՆ | Օ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐ, Օ ՓՂԵՐ
ՆԵԼՍՈՆ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ | ՄԵՆՔ ԽՈՊԱՆԻՍՏ ԵՆՔ
ԱՐԱՅ ԶԱՐԳԱՐԵԱՆ | ՄԱՅՐԱՄՈՒՏ ԼՈՒՍԱԲԱՑԻ ԺԱՄԱՆԱԿ
ԱՆՆԻԿ (ԱՆՅԱ) ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ |ՏԵՂԱՏԱՐԱՓ
ԷԴԳԱՐ ԳՐԵՅՎԶ | «ԱՐԵՎԻ ԽԱՎԱՐՈՒՄ» ECLIPSE
ՄԵՐԻ ՇԱՐՈՅԱՆ | FOLIE À PLUSIEURS*
ՀՐԱՉՅԱ ՍԱՐԻԲԵԿՅԱՆ | ԲԱՑ ՄՆԱՑԱԾ ՇԻՐԻՄ
ԱԼԻՍ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ | ՈՐՍՈՐԴ ՆԵԼՍՈՆԻ ԵՒ ՃՆՃՂՈՒԿՆԵՐԻ ԶԱՐՄԱՆԱԼԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

 * Ցանկում պատմվածքները ներկայացված են ըստ կայքում հրապարակման հաջորդականության:

Share Button


ԱՐԱՄ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ | ԱՐԵԱՆ ԺԱՄԱՑՈՅՑ


(դուետ Թաւջութի եւ Կարապափետուրի համար)

Կայ տեսանելի աշխատանք եւ
կայ անտեսանելի աշխատանք:
Վիկտոր Հիւգո

Քունքերի տակ ծորո՜ւմ… ծորում էր դեռ, ծորում…

կարապափետուր աղուամազի հանգոյն
օրը թռչում է զեփիւռի թեւով
ու ծփո՜ւմ է օվկիանը ժամանակի…

Ծորում էր մեղրահացից հոսող լոյսի պէս խտղտուն ու քաղցրածո՜ր

աչքերի զրոյցը…

ես երաժիշտ եմ… ինձ մի վնասէք՝
թողէք իմ երաժշտութեանը կենամ…
մի՛ խլէք ինձնից այս թաւիշաջութը՝ որ չկոտրուեմ ու ապրել կարողանամ —

փողոցներով քայլելիս յաճախ էր աչք ածում սրա-նրա կօշկածայրերին ու ճտքակաշուի վրայ՝ շարժման, արագութեան, լարումների առաջացրած իրարամերժ ձեւախախտումներից բնաւորութիւններ մտովի կերտում՝ թուացեալ ճռռոցների երաժշտաունկ ներքնահունցումով… եւ իր քունքերի՛, կոպերի տակ վերարտադրելով՝ ասես դարի ռիթմն էր որսում եւ երակի տրոփիւնը շօշափում հոգու մատներով…
Ապա յիշելով նրան՝

դրանից անդին աւելի՛ն կայ, գիտեմ,
նուիրական ու անվե՜րջ մի բան, որից դեռ վախենում եմ…

Չհասկացող հայեացքով նայեց կրթօջախի հանգած, անտրամադիր շէնքին:
Միջանցքներում աղմուկ ու ծիծաղ էր, տղաների հայեացքներ, աղջիկների կոկետութիւն… մի կողմից՝ չտեսնուած ինքնադրսեւորման յարաձիգ մի սպասում, միւսից՝ շողոմ յաւակնութիւնը դրա՝ ինքնաբաւ դէմքերին փայլելիս:

— Լո՜յս քեզ տեսնողին, — դէմը կտրեց մի նրբիրան, հեգնաժպիտ երիտասարդ: — Ինչպէս է ձեր թանկարժէ՜ք թաւջութակի առողջութիւնը՞, — ձեռքը սրտին, ոտքը ետ-ետ դնելով՝ խոնարհում կապկեց նա ու բարեհոգի քմծիծաղեց:
— Իմ թաւջութակը հե՛չ էլ թանկ չի, — մի քիչ շնչակտուր-սպառնացող նետեց աղջիկն ու դժգոհ հայեացքով ճանապարհ աղերսեց, — իսկ ես ուշանում եմ հոգէառիս դասից…
— Հասկանո՛ւմ եմ ձեզ, — պարտքի խորը զգացումով տղան աչքերը գրեթէ փակեց ու ճանապարհը զիջելով՝ ձեռքը կրծքին տարաւ, — ենթարկւո՛ւմ խոնարհաբա՜ր ու հեռանո՛ւմ եմ անխօս՝ ձեր թաւ հիւսքերի ցանցում առյաւէտ թողնելով սիրտս…
Թաւջութիկն ակամայից ծիծաղեց. «Գնա՛, գնա՛, ասպե՛տ…»

Առա՛ջ անցաւ, բայց շուտով՝ քայլերը, կանգ առնող ժամացոյցի պէս, գնալով դանդաղեցին:
Դռան վրայ կանգնած էր ինքը՝ Հոգէառը — նօթո՛տ, լարուա՛ծ.
— Նե՛րս եկ…
— Բարեւ ձեզ…
— Բարե՞ւ…… Իսկ ե՛ս արդէն երեք րոպէ՝ նստած քո բարեւին եմ սպասում: Նե՛րս անցիր:
Հազիւ էր արիւնը նրա այտերի վրայ ճեպանկարն իր սկսել, երբ, ներս անցնելիս՝ թաւջութը մի լա՛ւ քսուեց Հոգէառի թեւքին ու շփումից էր, երեւի, վերջինս բռնկուեց զայրոյթով:
— Այդքան ցրուա՛ծ, անփոյթ ու անպատսխանատու չեն լինի, աղջիկ ջան, — չուշացաւ զսպուած, հոգատար յորդորը, — քո հարմոնիայի դասը սկսւում է այս տարրական, մանրունք թուացող բաներից… հասարակ է՛-թի՛-կա՛յ… ցա՛ծ դիր, վերջապէս, էդ չամադանն ու նստիր դաշնամուրի մօտ…
— Սա թաւջութակ է, — կմկմաց Թաւջութիկը՝ լացը զսպելով:
— Այդպէս էլ յանձնարարութիւններդ ես միշտ կատարում, աւաղ: Նո՛յն անփութութեամբ ու քմահաճութեամբ — ուղե՛ղով ու ոչ թէ երաժշտի ականջով… Սրանք քեզ համար հանրահաշուի խնդիրնե՞ր են… որ բաժանես, գումարես, հանես՝ ու լուծուի, գնա՜յ… Եթէ յո՜յս ունես, որ առանց հարմոնիա ընկալող ականջի մի երեւելի՛ թաւջութակահար ես դառնալու՝ չա՛րաչար սխալւում ես, աղջիկ ջան: — Մատիտը վերցրեց. — թող տե՛սնեմ:
Աղջիկը դողացող մատներով փնտրեց ստեղները:
— Կարող ես չնուագել… խնայի՛ր, աղջիկ ջան, բնութիւնից նրբալուր ունկերը երաժշտիս: — Այդտեղ հմայիչ ու անքէն ժպտաց նա՝ կատակը հասկանալի դարձնելու համար ու մի տեղ կտրուկ խաչ քաշեց մատիտով, — ահա՛… նո՜յնը այստեղ… նորից զուգահեռ կուինտաներ — առանց նուագելու էլ՝ ականջս ծակում է, մինչդեռ դու …առօ՜ք-փառօ՜ք նստած ես:
Դարձեալ կատակ էր երեւի — ժպտաց: Յաջորդող մի քանի րոպէն մատիտի խզմզոց էր ու դժգոհ քրթմնջոց, քամահրական ժպիտներ՝ բարձրաշխարհիկ կատակներով համեմուած:
— Յանձնարարութիւնս շատ պարզ է: Այս վարժութիւնները պէտք է նորի՛ց ներդաշնակես: Միայն թէ՝ մի քիչ ականջով, խնդրում եմ: Գնա՛, համերգասրահներում օրդ անցկացրու, կատարումներ լսիր, հարմոնիաները կե՛ր, կո՛ւլ տուր, մարսի՛ր… Ու թէ էլի՛ թերանաս՝ ուրեմն… քնելուց առաջ, աղջիկս, խորհի՛՞ր մի քիչ նոր մասնագիտութեան ուղղութեամբ… եղա՞ւ:
Աղջիկը բոլորովին քարացաւ ու մի պահ ապշած, չհասկացող հայեացքով նայում էր դասատուի բարի, ժպտուն աչքերին:
— Ես …նոր եմ սովորում առարկան…
— Սա մե՜ծ գիտութիւն է, աղջի՛կ, արուե՛ստ…
— Ես ա՛նպայման… կը յաղթահարեմ, ո՛չ մի համերգ, ո՛չ մի կատարում ես բաց չեմ թողնում… ուղղակի չեմ կարում դեռ…… բոլոր դարձուածքներն ու ձայնա… տա… — ձայնը կերկերաց ու խզուեց… յետոյ շշնջաց հազիւ. — ձայնատարութիւնը էնպէս կազմակերպել, որ կուինտաներն այդքան զուգահեռ չը՛լինեն…
Հոգէառն ինչ-որ խղճահարութեան պէս բան զգաց եւ փորձեց սիրտ տալ անյաջողակ աղջկան.
— Դէ, լա՛ւ, լաւ: Պատահում է… Բայց լաւ է՝ կատակելուդ ունակութիւնը չես սպառել գոնէ. ա՛յ, այսպիսի օրերին՝ դա պէտք է գալու քեզ…
Աղջիկը փղձկաց: Մի սրընթաց, մրրկածուփ ալիք առաւ նրան ու տարա՜աաւ զարկե՛ց ինչ-որ հեռաւոր մամռոտ քարերի…
— Ո՜չ, — յանկարծ ծղրտաց նա, — ես թաւջութահա՜ր եմ… ես խենթանում եմ թաւջութիս ամէն հնչիւնի համար… — այստեղ արդէն արցունքները դուրս յորդեցին ու այնպիսի առատութեամբ, որ այլեւս անհնար եղաւ խօսելը ու ոտքի կանգնեց:
— Դէ՛, դէ՛, դէ՛, արցունքներն այստեղ տեղին չեն: Ես քեզ ինչ ասի՞ որ… Թերացումներիդ համար մի դիտողութիւն չե՞մ կարող ինձ թոյլ տալ, ի՛նչ է: — Դասատուն վրդովուած մօտեցաւ պատուհանին ու ձեռքերը մէջքին դրած՝ սկսեց դուրս նայել: — Տա՛նել չեմ կարողանում մարդկային արցունքները: Ամօ՛թ է: Սրբի՛ր աչքերդ ու գնա:
Աղջիկը թեւքով աչքերը սրբեց ու իրերը հաւաքելով՝ մօտեցաւ դռանը:
— Աշխատիր այլեւս դասերից չուշանալ:
.
.
.
Լաւ է, որ միջանցքը դատարկուել էր. դասաժամ էր դեռ: Նա ակամայից ամո՛ւր գրկեց թաւջութի նուրբ պարանոցն ու մի պահ վերացաւ կարծես աշխարհից: Ի՛ր թաւջութը՜… իր կարապափետուր թաւշահնչիւնիկը՜…
.
.
.
Ժամանակն աւելի ներշունչ ու բո՛րբ սկսեց ծորալ… ասես բացուած վէրքից արիւն էր գնում. խորախորհուրդ անշտապութեամբ կաթկթում ու քիչ-քիչ ցամաքում էր արիւնն իր, եւ սպառնում էր սպառուել կաթ-կաթ…

արեա՛ն ժամացոյցն է միակ ճշմարիտ ժամանակաչափը

տնքում էր նոյն արիւնը քունքերի տակ, կոպերի տակ, սրտամկանում…
Մի փոթորկալից մղումով ուզեց պոկուել տեղից եւ սուրալ միջանցքով մէկ, դէպի միւս բեւեռը, ուր տաք է, ուր ժպիտները կեղծ ու հեգնող չեն, ուր սիրում են իրեն… բայց պատահեց անսպասելին. պարզապէս բաց թողեց թաւջութն ու սա՝ կացնահար ծառի պէս տապալուեց գետին, բողոքող երկար հառաչներ արձակելով…
— Չե՛մ նուագի… զզւո՛ւմ եմ… զզւո՛ւմ եմ… զզւո՛ւմ…
Ոտքը գետին զարկելով՝ պոռթկաց նա:

— Չէ:
. . .
զարմանալի փոփոխութիւններ են հետս կատարւում
ոնց որ մէկն իր հսկայ ձեռքով ինձ ժայռերից տաշի-տաշեղակերտի…

— Չեմ զզւո՞ւմ…
— գիտեմ…
դու քո տեսակով ամենաընտրագոյն մաշունիկներից ես
ուստի հարկ է որ ժամանակ առ ժամանակ
որպէս այդպիսին՝
քո ներքին ողջ հիասթափութիւններն արտաքս հանես
զզուաբանութեան համօրէն օրինաց համաձայն
սակայն ի լրումն յաւարտին երկաքանչիւրս յանձրեւոց՝
զարեգական շողարձակումն եղիցի ճառագայթեալ ընդ ամենեսեան
հանդերձ դրախտաբոյր դաշնատարած գօտւոյն Ծիածանի

Արցունքախառը ժպիտն աղջկայ մանկական խռովկանութեան սիւք ուէր իր մէջ:
— Ո՛ւր ես ախր… — բողոքեց նա: — Հա՛ քո մտքերն եմ ծամո՛ւմ, ծանո՛ւմ, իսկ դու չկաս ու չկաս…
— Քեզ հաւատարիմ մնայ ու հոգիդ խաղաղ պահիր, Թաւջութիկ ջան: Սիրո՛վ ամէն ինչ յաղթահարիր՝ ե՛ւ քեզ, ե՛ւ ուրիշներին: Բայց ամենակարեւորը՝ աշխատի՛ր, լա՞ւ…
Աղջիկը յանկարծ հրճուալից մի ճիչ արձակեց ու արեւաժպիտ՝ նետուեց իր թաւջութի կողմը: Նա գրկեց ու համբուրեց գործիքը:
— Քո խորաճաշակութեան հանդարտայամառ հմայքի ազդեցութեամբ՝ կը փոխուեն մարդկանց պահանջնե՛րն էլ, մօտեցումնե՛րն էլ: Մտածի՛ր: Գուցէ նա թերի է ինքն իր մէջ ու դա բծախնդրութեան քօղով է ուզում ծածկել, ակամայից, որ վիրաւոր ինքնասիրութեան շիկնանքը չզգայ: Հա՞: Ու, գուցէ, իրականում քո վատը չի ուզում…
— Դէ, հա՛, երեւի…
— Ապրես: Իսկ հիմա տուն գնա:
.
.
.
Քայլեց, քայլեց մայթերին ու ծառուղիներում փնտրեց ձայնատիրոջն ու նստեց հերաթափ աշնան խայտաճամուկ տերեւներով պատուած նստարանին՝ թաւջութի պարանոցին հենելով դնչիկը:
— Ների՛ր, — շշնջաց:
.
.
.
Երեկոյեան:
Ճաշասենեակում գդալների հանդարտ աղմուկ էր ու դատարկ հայեացքը Թաւջութիկի՝ ինչ-որ իրերի յառուած: Մի անասելի ունայնութիւն էր նորից կեղեքում սիրտը:
— Դու էլի բան չես ուտում, — գդալը վայր դրեց մայրը:
— Հաց ու սխտոր կերայ, մա՛:
— Կը հիւանդանաս այդպէս…
Ոտքի ելաւ ու քայլեց դէպի դուռը.
— Պիտի նուագեմ մի քիչ ու հարմոնիայիս վրայ պարապեմ, մա՛… չանհանգստացնէք, հա՞…
Հայրը նոյնպէս դրեց գդալն ու զարմացած նայեց աղջկայ ետեւից: Յետոյ շրջուեց կնոջը:
— Չի՛ հագնում, չի՛ ուտում, չի՛ քնում… — սրտնեղեց մայրը:
— Ցերեկը չի՞ կերել:
— Չէ: Այդ մի պաճ հաց ու սխտորը…
.
.
.
Հարմոնիայի դասագիրքը՝ կուարտսեքստակորդների եւ նօնակորդների թուանշանիկներով լեցուն Համատիեզերք էր ու ինքը գլուխը դրա գաղտնիքների մէջ ցմրուր խոթած՝ մոլորակների պիւթագորեան երգեցողութիւնը դուրս կորզող մի աստղաբաշխ:

— Սկսել եմ քեզ պէս խօսել, — ծիծաղը հազիւ զսպելով: — Էն օրը մամայիս ասում եմ.
«…տատանւում եմ հնարինի ու անհնարինի եթերասահմանին՝ կարապափետուր աղուամազիկի հանգոյն…»
Խեղճն աղերսական ինձ նայեց. «Դու ինձ հետ անկեղծ եղիր, ա՛յ չարաճճի… ես ամէն, ամէն ինչ կը հասկանամ. չէ՞ որ ես էլ եմ քո տարիքին եղել… իմ մտքերն էլ են ինձ լքե՜լ ու գնացել հայրիկիդ բարի հայեացքը փնտրել հեռուներում…»
Իսկ ես սառնասրտօրէն շարունակեցի խաղս. «Է՜հ, մա՛… ինչեր ես ասում… ես նոյնիսկ չեմ փորձի վերծանել քո կճատ քթիկներով ակնարկները…»

Դոմինանտի շրջուածքները, փաստօրէն, սուբդոմինանտի մէջ չարժէ լուծել — փոս ընկնելու զգացում է առաջացնում…

— «Խօսելդ անգամ փոխուել է, — տարակուսած ասում է նա, — այս ինչե՞ր ես խօսում»:
«Գեղախօսում եմ, մա՛…»
«Ա՜… հասկացայ, — ասում է: — Դէ ինչ, շատ գեղեցիկ էլ ստացւում է»:
Գլխի շարժումով յայտնում եմ խորին երախտագիտութիւնս:
«Գեղախօսի՛ր էլի, — ներողամտօրէն ժպտում է քնքոյշ մայրս, — ինձ, ճիշտն ասած, դուր է գալիս շատ»:
Իսկ ես փիլիսոփայի ողջ լրջութեամբ՝ «Երբ բառերը մերկանան իրենց շորերից ու աներեւոյթ սիւքով իրենց՝ այցի գան ինձ — այնժամ՝ կը գեղախօսեմ ես գեղագեղգեղ…»
Տեսնէիր միայն, թէ ի՜նչ ազնուական հանդարտաճեմութեամբ լքեցի ճաշասենեակը՝ թիկունքիս անընդհատ ունենալով խեղճ մօրս յուսահատ հայեացքը… Իսկ սենեակ ընկայ թէ չէ՝ ընկայ յատակին, թաւալ-թաւալ եմ անում ու հո չե՛մ փռթկում…… խե՜ղճ մերս…
Լուսամփոփը թեքեց մի կողմ: Գլուխը դրեց սեղանին:
— Պարտւո՛ւմ եմ, պարտւում… ուժերս չեն բաւում…
Լռեց:

Հեռուից ձայներ էր բերում գիշերը: Զեփիւռասահ ձայներից այդ՝ խորհուրդներ էր շինում ու մարմին տալիս դրանց: Ականջ էր դնում հոգու ունկերը լարած…
— Պարտութիւն կայ՝ յարատեւ ջլալարումի պարտութիւն է, յարատեւ ձգուող ու անպարտութեան յոյսի ծայրին չհասնող… պարտութիւն կայ՝ հոգու սնանկութեան պարտութիւն է, ժամանակի ու սպասումի կարիք իսկ չունեցող…
— Հա…
Լռութեան մատների խաղը ծիրանաթոյր ստուերներ էր նետում սենեակով մէկ…
— բա դու ի՞նչ ես անում հիմա
ինչպէս է օրդ անցնում

Ի՛նչ-որ անծանօթ սոսափ իր հէքիաթն էր պատմում, ու դրսում ալեկոծւում էր թթենու մանրաշրշի՜ւն-յուշիկ տերեւադողը՝ սարսուռի պէս տարածուելով պատերն ի վեր…

— ծիածաննե՞ր ես հիւսում գարնան համար
թէ՞ դրախտի խնկահոտ օդն ես գոյացնում քո արտաշնչումներով…
եթէ գաղտնիք է՝ կարող ես չասել… ես չեմ նեղանայ…

— Ե՛րգ եմ յօրինում երեխաների համար:
Հրճուանքից աղջկայ շունչը կտրուեց.
— Ախ հա՞աա՜… շո՛ւտ արա — երգի՛ր, — գոչեց նա՝ գլուխը վեր առնելով սեղանից:
— Կիսատ ու անկատար է…
— Չէ՛… ասում եմ՝ երգի՛ր…
Ճարահատեալ նա գործի անցաւ.

— Ծի՜ր է կաթում երկնքից
ծիրանակա՜թ երկնքից
ծիրակաթիկ-կաթնածիր
ու կաթնացիր երկնքից…

— Սպասի՛՜ր, — ճչաց խանդավառուած աղջնակն ու կայծակնօրէն տեղից թռաւ, — ես պիտի նուագակցե՜մ քեզ իմ թաւջութով…
Ասելն ու թաւջութը ձեռքն առնելը՝ մէկ եղաւ… ու մէկ էլ՝ չքնաղագո՜յն երկարաձիգ ձայներ հոսեցին նարնջածոր խաւարի մէջ:
— Շո՛ւտ արա… երգի՛ր, — հրամայաբար գլուխը ցնցեց աղջիկը:

— խանդակաթն երկունքից
Ծի՜ր Կաթինն է երկնում ինձ
ու քոյրաբար գրկում ինձ
սիրաթո՜վ իր բերկրանքից
մի ծիր առնում ղրկում ինձ…

— Խնդրո՛ւմ եմ, չդադարե՜ս միայն թէ… — շնչակտուր բղաւում էր աղջիկն ու աղեղն ամբողջ ուժով հրում թաւջութասոլ լարի վրայով… վերջինից դուրս յորդեցին ծիրանածի՜ր արեւահա՜մ դեղձնաթաւի՜շ հնչիւններ…

— մի ծիր առնում ղրկում ինձ
սիրաթոթով իմ դրկիցն
ու չի՛ թողնում ինձ գրկից
ծնկում ենք ու ծնկակից
ծո՜ւխ ենք ծխում իր խնկից

— Էլի՜, էլի՜, — թախանձեց Թաւջութիկը:
— Է՛լ չկայ, — մեղաւոր ծոր տուեց երաժշտագիրը, — այսքանն է դեռ…
Աղջիկը չյամառեց — ցած դրեց թաւջութն ու մեկնուեց մահճակալին.
— մշուշաբոց հազրէախունկս… — շշնջաց նա:

խ ն կ ա մ շ ո ՜ ւ շ հ ա զ ր է ա բ ո ց ս ՜

Մեծաշունչ անդրադարձրեց լռութեան սիւքը:
.
.
.
— Քո զբաղմունքը դա՛ է ու կա՞յ:
— Չէ: Դա խաղ է այդպիսի — մեծ գործերի արանքում…
— Էն, որ պիտի «վաղուց անտի ուղարկած լինէիր ինձ, բայց հանգամանս կենցաղոյդ ոչ թոյլ տուեցան քեզ» — ի՞նչ էր դա:
— Դա դեռ պիտի գրեմ:
— Գրչահատով երակիցդ արի՞ւն ես վերցնելու… որ գրես…
— աւելի հեշտ ձեւ եմ գտել… երակներս պարզապէս բացում եմ թղթի վրայ…
— քոռանամ ես… էդպէս հո արիւնաքամ կը լինես…
— էս հասարականիւթ գլուխս չի յարմարում միջի հրաբխանիւթին… ոնց որ միջից արտավիժումներ տայ ու դրանց հիւսքերով անտեսանելի՝ գնա՜յ երկինքների կապուի ու կիզանուտ հրահոսավտակ ալեակուի էդ հեռաւո՜ր անտարածք ծիածանածածանքի մէջ… ու էստեղ խեղճուկրակ գլուխս է միայն կպած մնում մի անհասկանալի մարմնից… ու չգիտի՝ մեռնի՞ թէ էդ հրահոսահիւսքերի ետեւից փորձի գնայ անվերադարձ…
— չէ, չմեռնե՛ս, ամա՜ն… բան ու գործ չունե՞ս դու… գլուխ է՝ կպա՛ծ թող մնայ ուսերիցդ… ի՛նչ փի՛ս սովորութիւն է… Մի տղայ կայ մեզ մօտ — էնքան լա՛ւն է. շատ եմ սիրում իրեն: Նա էլ իմ թաւջութին է շատ սիրում ու յաճախ ասպետական խոնարհումներ է անում մեզ… պարզապէ՛ս… զուարճութեան համար… նա բոլորի՛ց տարբերւում է ու շա՛տ մենակ է զգում, երեւի, իրեն… Ինքն էլ է ասում, որ մահու չափ զզուել է այս իրականութիւնից ու միակ հնարն՝ անվերջ քնելու մէջ է տեսնում… ես էլ մի լա՛ւ ծիծաղում եմ խեղճի վրայ, ծաղրում նոյնիսկ, սակայն նա լա՜ւն է՝ ինձնից երբեք չի նեղանում — բարի, ամօթխած ժպիտով լսում է ինձ, լսում ու գլուխը մի թեթեւ տարուբերում.
դու ինձ կասե՞ս՝ ինչու է նա այդքան քնել ուզում:
— ուզում է քնի, որ ո՜չ կարեցածն անի, ո՛չ էլ՝ չկարեցածից խորհի
— ո՞րն է կարեցածը
— մեռնելը
— չկարեցածը՞
— հոգու ճախրանքները
— ո՛վ է խանգարում նրան՝ թող ճախրի
— աշխարհը
— իսկ, ինչ ես կարծում, ես չեմ կարո՞ղ նրան օգնել էդ հարցում
— կարող ես, բնականաբար… սակայն ամէնից առաջ պիտի քո վրայ աշխատես, հոգուդ անօթը լցնես, որ մարդկանց էլ քո աւելցուկից բաժին կարողանաս հանել
— հա, հասկանում եմ
այս զզուելի՛ հարմոնիան պիտի սիրեմ, չէ՞, անպայման
ախր հարմոնիան, որ ներդաշանակութիւն է ինքնին, ինչպէ՞ս կարելի է չսիրել, ճիշտ չե՞մ ասում
որպէսզի հոգուս բնական ազատութիւնը չկաշկանդուի որեւէ մարդուց, միջադէպից, որեւէ սէզից ու շիւղից, ոչնչի՛ց, այլ ի՛նքն ամէն ինչ յարդարի իմ առաջ եւ գուցէ մարդկանց էլ օգնի այդժամ
— մարդկանց առաջ հայելի է պէտք դնել, պարզապէս, բայց աննկատ, որ չտուժի նրանց ներքին փխրուն մարդը
— ու նա անպայման, իբր հայեացքիցդ մի պահ խոյս տալով, կը դիտի իրեն հայելու մէջ ու իւրովի կը հասկանայ, չէ՞, իր սխալ կեցուածքը, ու երբ ինքդ նոյն հաւատով եւ առանց չարութեան վերաբերուես նրան՝ կը փոխուի՛ անպայման մարդը… հո սատանայ չի, որ չփոխուի, չէ՞
Հոգէառս էլ կը փոխուի, չէ՞…
նոյնիսկ շունիկներին երբ ժպտում ես ու կռանում սիրում նրանց՝ դադարում են վրադ հաչել եւ իրենց կորցրած՝ հո՛ պոչները թափ չե՜ն տալիս ժպտադէմ ու վնգստում, լպստում ձեռուոտդ…
. . .
ա՛յ մարդ, էս ո՞ւր կորար դու, ինչո՞ւ լռեցիր
.
.
.
— ինչ-որ ներշունչ, վայրի կոպտութիւն է մէջս գլուխ բարձրացնում
ներսս քիչ-քիչ քարուքանդ անում
վերաձեւում
— ո՜նց եմ զգում ասածդ
— է՛ս լսածս, հնարաւոր լինէր՝ քեզ լսել տայի
կը հասկանայիր աւելին.
— ինչ է դա
— անբացատրելի… կիսատ…
անաւարտ մի հրաժեռաբեկոր… պիտի անչա՛փ մօտիկ հնչեցնել մտայղացմանը, որ այդ համառոտութիւնը ոչ թէ տարօրինակ մի քմահաճոյք ընկալուի, այլ մտածե՛լ տայ ու յուշի լսողին, որ չէ՝ մի չասուած բան կայ էստեղ, որ գուցէ լռելով պիտի… շա՜տ-շա՜տ լռելով… գուցէ եւ ետ գնալով… որսալ… գուցէ երաժշտութիւնը կէսն է, իսկ միւս կէսը հորիզոնից այն կողմ է, կամ հոգուդ արահետներով է շարժւում առաջ…
.
.
.
— զուգահեռներ են ամէնուրեք, չհատուո՛ղ, իրենց մաքրութեամբ հպարտ ու ինքնաբա՛ւ, չքմե՛ղ, կուինտային դատա՛րկ սնապարծութեամբ… ես հիմա սկսում եմ հասկանալ հարմոնիայի գաղտնիքները
— հա, հիմա արդէն ճիշտ շաւիղի վրայ է ոտքդ
քայլիր համարձակ
.
.
.
— այնպէ՛ս յոգնել եմ էս էլեկտրոնացած կեղծաբարոյ աշխարհի արծնապատ-ջնարակուած իրերի ցուցափեղկային տուրեւառից… ամէն ինչ փոխարինող ու փոխարինովի է դառել… լաւ բան ես ուզում անել՝ անելու պայմանը, ձեւը, տեղը, իմա՛ստը չկայ… նի՛ւթը չկայ… ողջը կոծկուած ու կեղծ է արդէն…

բայց խնդրե՜մ — ահա՛ դրա փոխարինողը — գրեթէ նո՛յնն է… չե՛ս էլ ջոկի իրարից — մի աչքդ միայն փակիր… մի փոքր էլ՝ շարժիր երեւակայութիւնդ…
.
.
.
— դու ինձ լքելո՞ւ ես, երեւի… հէնց խելքի գամ ու մի դուզ ճամփայ բռնեմ, հա՞…
.
.
.
— գիտե՞ս քեզ ինչքա՜աան խորքերում եմ հատւում… այնտեղ, ուր էս աշխարհի աղմուկ-աղաղակի արձագանքներն անգամ մարել ու չկան…
— ես գիտեմ. խորը, շա՛տ խորը — բնակունքներումս զգում եմ այդ հատումները… ու ինչքա՜ն եմ երջանիկ դրանով…
— կե՛ր ինձ
— ինչպէս…
— կեր ու վերջ
— հա՞
— հա՛, կեր ու աշխարհի ամենաերանելի՝ դրախտաներսիկ-կաթնաբուրիկ շիրիմս դարձիր
— հա՜, ուտե՜մ քեզ…
— ե՞ւ…
— ի՞նչը եւ… կե՛րայ:
— համով է՞ր
— համո՜ոով համո՛վ… հետը մի հինգ պաճ էլ սխտոր կլլեցի ու հիմա քեզ հետ խօսում եմ սխտորաբուխ մի երանութեան ծորումով ՜
Ծիծաղում են:

— նո՜յն երանութեան ծորքն է հիմա ծորում ծխնելոյզից քուլայ-քուլայ տարածուող ծուխը —
արտասուալից աչերով անտառի, անձրեւամշուշ ծառատարերքի վրայով ՜

— այնտեղ, ուր չկան ունայնութիւններն այս.
աշխարհատենչութիւնն՝ իր բոլոր զգայացանկութիւններով ու արիւնաստրկութեամբ.
ագռաւակենցաղ համայնավարութիւնն՝ իր հիերարխիկ-ժառանգափոխանց մոլութիւններով,
յարգամատուցման ծիսակարգերն ու ձեւապաշտութինը հազարադէմ,
անձնապաստան կեղծ-ինքնասիրութիւնն ու
«կատարելութեան» անհագադժոխ ագահամղումներն անսէր —
այդ տարածքներում, յիշի՛ր, որ ժպտում եմ քեզ
ու հոգուս աստուածալոյսն է ողողում քո հոգին ու էութիւնը
եւ ինքդ էլ ժպտա, լուսատարածուիր իմ մէջ երջանիկ
կայծոռիկամե՜ղմ մանիշակերանգ երանութեան սիւքով առկայծիր
— հա ՜
— երանելի է քարաբոյր հանդարտապաղ իմաստունաստուեր քարայրը մեր մամռապատ
ուր այրում է հոգիներս սիրոյ անագահ խաղաղութիւնն ամենասուրբ Աստուծոյ
.
.
— ի՛նձ էլ հետդ տար էդ ցորենաշեղջ արեւահալոցքի կողմերը… կը լինի՞ այդպէս… տար ինձ քո հիւղակն ու մամուռների վրայ ինձ պառկեցրու…
.
.
— նախքան նաւելդ անեզր Համատիեզերաց ջրերով
ժպտա՛՞ ինձ բառամերժ իմաստութեամբ քո
ու քնելով լուծուիր իմ մէջ
— քո հոգու մէջ ո՞վ քնի, որ չգժուի ՜
.
.
.
Լռութիւնը շօշափում էր էլի ապակիները, որոնց վրայ մի քանի անձրեւակաթիլ էր հոսեցրել գիշերաքամին:
.
.
.
Երազում նուրբ ու անմեղ մի ժպիտ նկարուեց շուրթերին, աղջկայ դէմքը պայծառացաւ մի պահ, մանկացաւ ու ճառագեց գեղեցիկ, ու մա՛յրն էլ՝ խաղաղուած հոգոց հանեց, տխուր-մայրաբա՜ր, ապա քնքշօրէն վերմակն ուղղելով՝ մահճակալի եզրից ելաւ զգոյշ, ու կարապափետուր ամպի պէս ճերմակ մի գիշերաշապիկ անաղմուկ սահեց խաւարի մէջ:

ծորո՜ւմ էր դեռ, ծորում…

ԱՊ 2015.01.28 — 02.02
ի Ձեղնայարկի համաՏիեզերաց

Share Button


Արմեն Մկրտչյան | Օգոստոս


Նվիրվում է Հրանտ Մաթևոսյանի «Օգոստոս»ին

Սովորական օգոստոսյան երևանյան կիրակի է: Կամ` երևանյան սովորական օգոստոսյան, կամ… դասավորեք` ըստ ձեր նախասիրության:
Սովորական երևանյան բակ է, կամ՝ երևանյան սովորական բակ, էլի` ըստ ձեր նախասիրության․․․ Շոգ է, ոչ սովորական շոգ: Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ միջին օգոստոսյան նորմայից երկու-երեք աստիճան բարձր: Չնայած` դա կապ չունի: Միևնույնն է, բակերում, տրանսպորտում, այգիներում պիտի խոսեն, որ խաբում են, քառասունն անցել է, ձայն չեն հանում, որ գործի գնանք: Ամեն ինչ սովորական է, հարազատության աստիճան՝ սովորական: Բակում ցայտաղբյուր կա, սառը ջուր. ու քանի որ ցայտաղբյուրի վրա անուն չկա, ու այն Համոյի, զոհվածների, մորքուրի պատվին չէ, մի տեսակ՝ առանց լարվելու, առանց ափսոսանքի, կարեկցանքի, առանց հիշելու ես խմում, ու ջուրն ավելի համով է, քան հիշատակով ցայտաղբյուրի ջուրը:
Առավոտյան տասնմեկն է: Երեխաներն արդեն որերորդ կիրակին է՝ ոչ եկեղեցական Վարդավառ են անում՝ փրկվելով շոգից ու լրացնելով ծովի ու ծով մեկնելու հնարավորության բացակայությունը: Ինչ վատ է, որ ջուր կա, արև կա, մնում է արևկիզուկը․․․ Բա ավտոտնակների տանիքներն ինչի՞ համար են: Ի՞նչ անենք, որ դրանցից մի քանիսը վաղ առավոտից գրավել են առավել տնարար տնային տնտեսուհիները: Ախր ամառ է, օգոստոս, բրդի, վերմակի, դոշակի, անթիվ-անհամար պետքական ու ոչ այնքան, սովետական օ֊ժիտից մնացած դեմքի, բաղնիքի սրբիչների արևին տալու ժամանակ: Տարիների՝ օգոստոսյան արևից մի քիչ խունացած, բայց միևնույնն է, հիմիկվա անորակ սրբիչներից հազար անգամ լավ սրբիչների արևին տալու ժամանակը:
-Սիրուշ, բրդերս փռեմ՝ կոֆեն դիր:
-Չունենամ քեզ, քունդ չի տանո՞ւմ, հեսա մուրաբաս կրակից վերցնեմ ու կոֆեն դնեմ:
Տիկին Գոհարը, որ այս շենք գալու առաջին իսկ օգոստոսից ստացել է «լավագույն տնային տնտեսուհի» կոչումը՝ ամենամաքուր բրդերի, ամենահամով լեչոյի, ամենասպիտակ լվացքի համար, շարունակում է հպարտությամբ կրել այն 58-60 կիլոգրամանոց մարմնի փխրուն ուսերին, չնայած՝ տարեցտարի ավելի ու ավելի դժվար է պահպանել այն: Էլ առաջվանը չի, վաթսուն տարեկան է: Քսանմեկ տարեկան էր, երբ հարս եկավ այս բակ, ու տունը փայլեց, պատուհանները շողշողացին, լվացքը ծփծփաց, հատակը մաստիկայից ու ամենօրյա պռտումներից պսպղաց, դարձավ, սկեսրայրի ասած, սատանի երեսը, որ «մարդ վախում ա թե արագ քայլի, հանկարծ ոտը սոթ չտա»: Հիմա մի քիչ կռացել է, աջ ոտքը քաշվում է, աչքերը լավ չեն տեսնում, աջ ձեռքը թուլացել է, զակատի համար ուժ չի տալիս: Միայն ձայնն է մնացել նույնը, մի քիչ մանկական, ծվծվան, բայց իրենց ու կողքի շենքերում ճանաչված: Տիկին Գոհարը քսանութ տարի ամուսնու Վոլգայի ավտոտնակի տանիքին էր բրդերը չփխում, հիմա՝ տղայի Օպելի: Ճիշտ է, «Վոլգայի դեմը էս կաշկեն սկի ավտո էլ չի», բայց դե ամուսնու մահից հետո էդ ավտոյի ղեկին մարդ չէր նստել, տղեն տարավ ծախեց, սա առավ: Ու Գոհարը, որ քսանութ տարի ամուսնու Վոլգայի դիմացի նստարանին նստած էր գնում հարսանիք, ծնունդ, ժողովրդական համերգ, շուկա, ծննդատուն, գյուղ, Սուխում, հիմա կամ տանն էր սպասում, կամ հետևի նստարանին նստած էր գնում, այն էլ հիմնականում թաղում կամ Զեյթունի գերեզմանոց, անխիղճ Լիպոյի գերեզմանին մի երկու սերմ գցելու, մի երկու ծաղիկ ջրելու, մի երկու քոլ պոկելու․․․

Share Button


ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ


Մրցույթի հարգելի մասնակիցներ, «Արձակ» 2014 պատմվածքների հայտերի ընդունումն ավարտվել է:
Եթե սահմանված ժամկետում և սահմանված կարգով դուք մասնակցության հայտ և պատմվածք եք ուղարկել մրցույթին և հիմա կայքում այն հրապարակված չէ, խնդրում ենք նույն նամակը նորից ուղարկեք ardzak.mrcuyt@yahoo.com փոստին: Ուղակրելուց առաջ ստուգեք ձեր էլ-փոստի inbox և spam պանակները, հնարավոր է, որ չհրապարակվելու պատճառը մրցույթի որևէ պահանջին չհամապատասխանելն է, որի մասին մրցույթի կազմակերպիչները անպայման ձեզ պատասխան նամակով տեղեկացրել են:
Պատմվածքները չհրապարակելու հիմնական պատճառը ուղարկված ստեղծագործության սահմանված նիշիերի գերազանցումը, մրցույթի ժանրային ձևաչափի անհապատասխանություն ու անհրաժեշտ տվյալներով կից հայտի բացակայությունն է, տվյալ դեպքերում հեղինակներին հնարավորություն է տրվում խմբագրել և նորից ներկայացնել պատմվածքը/հայտը:
Շնորհակալություն:

Share Button


Ալիս Հովհաննիսյան | Որսորդ Նելսոնի և ճնճղուկների զարմանալի պատմությունը


Ո՞վ է լսել՝ ոչ անապատային գոտում գտնվող Հայաստանի մեր այս կողմերում՝ Երևան մայրաքաղաքի արվարձաններից մեկում, չեք հավատա, չկան ճնճղուկներ, որ միշտ եղել են դարուց դար: Եթե անգամ ոչ մի ուրիշ թռչուն չի մնացել երկրում՝ կռունկները, արագիլները, վայրի բադերն ու սագերը արդեն տաք երկրներ են չված եղել, մեր ցրտադիմացկուն, մեր քաղցադիմացկուն, անգթության ու անտարբերության սովոր ճնճղուկները, նույնիսկ ամենաճքճքան ցրտերին երկրից չեն բացակայել երբևէ:
Բայց ահա արդեն քանի ամիս էր, ինչ ոչ՛ճնճղուկի ճռվողյուն, ո՛չ ձագուկներին թռչել սովորեցնելու ծնողական մտահոգ ճլվլոց, ո՛չ ծառերի ճյուղերի մեջ խռնվող միջանձնային և միջընտանեկան հարաբերություններ ճշտող դատավարություն… Նրանք չքացել էին, չկային…Եվ ոչ ոք այս փաստը առանձնապես չէր նկատել՝ բացի Նելսոնից, նրա ընտանիքից ու մի քանի հարևաններից:
Նման պատմությունները (թեև այս մեկը դաժան է թվում առաջին հայացքից) ոչ ոքի չեն զարմացնի: Քիչ բան է մնացել աշխարհում, որ քաղաքակիրթ մարդու զարմանքը շարժի: Մենք հո գլոբալացումից, մոլորակի անցուդարձից հեռու աբորիգեններ չե՞նք, որ ամեն մի փայլփլուն կամ տարօրինակ ձայն հանող խայծ կուլ տանք:
Բայց զարմանալ՝ մանավանդ այս պատմությունից, դեռ հնարավոր է: Որովհետև զարմանալի է դեպքերի ողջ ընթացքը: Թաղում ոչ մեկի մտքով չէր անցնի, որ արցախյան ազատամարտից առաջ բարձրակարգ փականագործ, ինքնագործ թատերական խմբի պրիմա դերասան, նույնիսկ արջ ու վարազ տապալած գերազանց որսորդ, պատերազմում երկու ոտքերից զրկված Նելսոնի քնքշագին սիրո առարկա միակ դուստր Նունեն, ում Նելսոնը առանց մոր էր մեծացրել, կփախչի մի ռեցիդիվիստի հետ, ով անգամ տուն էլ չուներ: Որ մի օր էլ Նելսոնի տանը կհայտնվի հեռավոր գյուղերից եկած ջահել մի կին՝ Սիլվիկ անունով, կամ որ Սիլվիկը Նելսոնին անկեղծորեն կպատմի իր գլխին եկածը, թե ինչպես՝ հայրը նրան՝ սուսուփուս, վախից կուչ եկած, հայտնաբերել էր մարագում իրենց տուն հյուր եկած զարմիկի գրկում: Թե ապա ոնց էր 50-ամյա զարմիկը տնից վռնդված Սիլվիկին տարել Վլադիմիր և նրան մարմնավաճառ դարձնելու հույսը կտրելուց հետո՝ որպես արյունակից խղճալով, գոնե ինքնաթիռով ճամփել էր Երևան: Նելսոնը, այս սրտառուչ պատմությունը լսելով, շեքսպիրյան ողբերգակ դերասաններին արժանի ներշնչանքով խփել էր կրծքին ու Սիլվիկին ասել.«Սրանից հետո քո խաթրին դիպչողը ինձ հետ գործ կունենա: Իսկ էդ քո ոչուփուչ զարմիկին որտեղ բռնեմ, սատկացնելու եմ, հանգի՛ստ եղիր. նրա տեսակը ապրելու իրավունք չունի»:

Share Button


Հրաչ Սարիբեկյան | ԲԱՑ ՄՆԱՑԱԾ ՇԻՐԻՄ


Սենյակում ամեն ինչ կարմիր էր՝ անթափանց վարագույրները, գորգերը, որ ծածկում էին հատակն ու պատերը, բազմոցը, մահճակալի ծածկոցը, պաստառը, ջահն ու լուսավորությունը… Մի պահ ինձ թվաց, թե սենյակում ոչ ոք չկա: Նա անշարժ նստած էր կարմիր, թավշապատ բազկաթոռի խորքում: Երբ կողմնակի ներկայություն զգաց, բազկաթոռի մեջ առաջ եկավ ու սրեց լսողությունը: «Ես եմ»,- շշնջացի: Իսկույն շրջվեց իմ կողմը, մարմնովս սարսուռ անցավ… Ինձ էր ուղղված դատարկ մի հայացք: Շատ էր նման պապիս, և սոսկալի էր, որ պապս էր: Հանկարծ ես հասկացա, թե որքան երկար ժամանակ էի բաց թողել նրա գոյությունը: Նրա դիմագծերի ետևում իսկույն ճանաչեցի մահը, վախեցա, որ մահն ինձ այդքան մոտ է կանգնած, որ այդքան հարազատ դիմագծերով դիմակ է դրել: Նա ժպտաց, ես հիշեցի այդ ջերմ ժպիտը: Հանկարծ պարզ դարձավ նրա այդ ժպիտի և գորովալից հայացքի իմաստը. ես շատ եմ նման նրան, իր դիմագծերի փրկիչն էր եկել: Եկել էի տատիս գերեզմանի տեղն իմանալու: Հուղարկավորությանը չէի մասնակցել ու թեև մոտավորապես գիտեի, թե որտեղ է թաղված, բայց ամբողջ գերեզմանոցը տակնուվրա արել, շիրիմը չէի գտել: Ուզում էի անպայման այցելել տատիս շիրմին, հույս ունենալով, որ դրանից հետո երազներիս մեջ էլ չեմ հանդիպի նրան, իսկ նա անընդհատ գալիս էր, գալիս էր հայտնելու համար իր գաղտնի գոյությունը: Այդ գաղտնիքն ուրիշ իմացողներ էլ կային, նրանք ինձնից հարցնում էին տատիս որպիսությունը… «Գերեզմանը, — շշուկով ասացի ես,- գերեզմանը չեմ գտնում»: Պապս առաջ եկավ, կնճռոտվեց, դարձավ մտախոհ և դարձյալ ոչինչ չասաց: Ես բաց թողի նրան, նա անհետացավ՝ սենյակում թողնելով դատարկ մարմինը միայն: Լռությունը դարձավ այնքան սնամեջ, որ լսվեցին պատի ժամացույցի թկթկոցները՝ աստիճանաբար ավելի ու ավելի բարձր: Կյանքի վակուում էր գոյանում… «Ներիր, պապի,- մտքիս մեջ ասացի ես,- ներիր, որ մենակ եմ թողնելու քեզ»: Ինձ թվաց, թե նա որսաց իմ հեռանալը, թվաց, թե բարձրացրեց ձեռնափայտը. ի՞նչ էր նշանակում այդ ժեստը, գուցե վերջապես ուզում էր խոսել, գուցե առաջվա պես թոռանը փող էր ուզում տալ, բայց մինչ հասցներ, ես լքած պիտի լինեի ատլասե կարմիր վարագույրներով պատանված սենյակը, որ հակառակ կողմից, ասես, սև թավիշով էր պատված, իսկ անթափանց վարագույների ետևում լուսամուտի առկայությունը խիստ տարակուսելի էր:

Share Button


Հռիփսիմե Մկրտչյան | Կյանքը հիասքանչ է


Առավոտյան դուրս եկա տանից: Գլխումս քաոս էր …
Ինչու է ամեն բան այսքա¯ն դժվար: Հոգնե°լ եմ…- մրմնջացի ինքս ինձ:
Փողոցում տիրող աշնանային եղանակը տհաճ էր ու ավելի էր նպաստում մռայլ տրամադրությանս:
Կանգնեցրեցի առաջին իսկ երթուղայինը: Կրկին նույնը … Բոլոր ուղևորները նույն սառած հայացքներով նայում էին իրար: Ամեն բան տհաճ էր, անհետաքրքիր …
Մի քանի կանգառ անելուց հետո հանկարծ ողջ երթուղայինը սթափվեց, ու բոլորս հայացքները սևեռեցինք բարձրացող նոր ուղևորուհուն: Նա խնդրեց օգնել՝ առաջինը նստեցնելով իր փոքրիկ բալիկին: Կույր էր …
Կինը, բռնելով երեխայի ուսից, շոշափելով տեղ գտավ հենց իմ դիմացի նստարանին ու զգուշորեն փոքրիկին նստացրեց գիրկը:
Ինքս էլ չնկատեցի, թե ինչպես սկսեցի հետևել նրանց: Կնոջ երկար անխնամ սև վարսերի մեջ նկատելի էին սպիտակած մազերը, թեպետ բավականին երիտասարդ էր թվում: Նա նիհար էր, գունատված, կույրությունը կամ ոչ լիարժեք տեսողությունը թաքցնելու համար կրում էր մուգ սև ակնոցներ: Կնոջն ուղղված զարմացած հայացքս հանկարծ ուղղեցի փոքրիկին ու հանկարծ մոռացա ամեն բան ինչ գլխումս քաոս էր առաջացրել, այդ փոքրիկ հրաշքը ստիպեց ինձ ուղղակի ժպտալ: Աղջկա ոսկեգույն գանգուրները թափվել էին ճակատին, իսկ նրանց ետևից փայլում էին երկնագույն աչուկները:
Մայրը հավանաբար չէր զգում, որ դրսում վաղուց արդեն ամառ չէ և բավականին թեթև էր հագնվել ու դեռ փոքրիկին էլ ամառային զգեստ հագցրել, չնայած, նրա գրկում նստած այդ արևը կարծես թե չէր էլ զգում սառը քամին, որ փչում էր դիմացի պատուհանից: Ակամայից սկսեցի անհանգստանալ, որ մի գուցե փոքրիկը կհիվանդնա, խնդրեցի փակել պատուհանը …
Մայրը տեղավորվելուց հետո, ամուր գրկեց աղջնակին ու շոշափելով սկսեց հավաքել փոքրիկի անխնա փռված մազերը: Մի քանի րոպե հետո մի գեղեցիկ սանրվածք ստացվեց, որը մեծ զարմանք առաջացրեց բոլորիս մոտ …
Մի պահ նկատեցի, որ արդեն բավականին ժամանակ է աչքերս չեմ հեռացրել այդ մանչուկից ու վաղուց հեռացել եմ տհաճ մտքերիցս, փոխարենը ուշադրությամբ հետևում եմ մայր ու դուստր խոսակցությանը:
Չորս-հինգ տարեկան փոքրիկը պատմում էր մայրիկին ամեն բան ինչ տեսնում էր պատուհանից:
— Մայրիկ, հիմա բոլոր աֆտոների վրա փուցիկներ են, գիտե±ս:

Share Button


Լուսինե Խառատյան | Թուրքերը, սպիդն ու ձմերուկը


Ըհհհ,- հաճույքի տնքոցն ինքնաբերաբար դուրս թռավ կրծքից:
Մերսողը շարունակում էր յուղերով խաղալ մարմնի ամենաանկանխատեսելի մասերի հետ: Մտքերն իրար հերթ չէին տալիս: Գալիս էին իրար շալակ բարձրանալով, իրար հրելով ու խմբովի՝ հոտերի, համերի, գույների ու այլ ասոցատիվ մանրամասների տեսքով: Այո, ինքը, Հայկանուշը, Թուրքիայում է, Անթալիայում, ուր երդվել էր երբեք չլինել, որպեսզի «չնպաստի թուրքական տնտեսությանը», և իր մարմնի հետ խաղում է թուրք մերսողը, և դա այնքան հաճելի է, որ կուզեր հավերժ այդպես լիներ: Տատը տեսներ իր փոխարեն ամոթից գետինը կմտներ. հերիք չի կրծքերը բացել ա անծանոթ տղամարդու առաջ, հերիք չի էդ տղամարդը թուրք ա, հլա ինքն էլ անամոթաբար տնքում ա:
Պապն ու տատն ադրբեջանահայ էին: Տատը տխուր ու նամուսով կին էր, որին պապը կամքին հակառակ փախցրել էր 20 տարեկանում: Տատն ամբողջ կյանքում դա պապին չէր ներել: Երբ փոքր էր, այդ ամենը չէր հասկանում: Մտածում էր, թե տատն ուղղակի դժգոհ ու տխուր մարդ է: Ամառները, երբ բոլոր թոռներով հավաքվում էին տատի տանը, այս թեմայով կատակներ շատ էին անում: Աշոտը՝ թոռներից ավագը, մի անգամ ասել էր. «տատի, եթե ոչ մի տեղդ չցավա, կգնաս կողքի սենյակ, ոտքդ էնքան պատին կխփես մինչև կոտրվի, որ դժբախտ լինես ու բախտիցդ բողոքես»: Աշոտը տատի ամենասիրելի ավագ թոռն էր: Նրան տատն էր մեծացրել ու այնքան երես տվել, որ հետո էլ ոչ ոք ու ոչինչ չէր կարողանում հախից գալ: Երկար ու անհեթեթ բակային- փսեվդոգողական-խոպանա- ռուսաստանյան կյանքից հետո երեկ Երևան էին բերել առողջության կտրուկ վատթարացման պատճառով, որպեսզի պարզվեր, որ ՁԻԱՀ-ի վերջին փուլում է:
Աշոտն իր մանկության հիշողությունների հիմնական «չարագործն» էր: Երբ Աշոտը բակից տուն էր գալիս, կրտսեր թոռներին կախում էր տան դռներից ու վերջիններս անօգնական ճոճվում էին: Ընտանեկան պատմությունն ասում էր նաև, որ իրեն՝ Հայկանուշին, Աշոտն էր քայլել սովորեցրել: Ինքը դա չէր հիշում: Փոխարենը հիշում էր, թե ինչպես էր Աշոտն ընկերների հետ նարդի խաղալիս իրեն կանգնեցնում աթոռի վրա ու ստիպում ժամերով արտասանել: Սկզբում ոգևորված, առոգանությամբ սկսում էր՝ Մանուկները գոռում, գոչում…. Երբ ավարտում էր, Աշոտը դիրեժորի պես չափ էր տալիս՝ թե նորից: Հետն էլ իր տնազն էր անում՝ ստորին շուրթը Անորսալի վրիժառուների Ջիգարխանյանի նման դեպի վեր ծռելով, քանի որ արտասանելիս Հայկանուշի բերանը ծռվում էր: Ու էսպես ժամերով: Մինչև ինքն այնքան էր հոգնում, որ կատաղությունից սկսում էր լացել:
Ահ,- հանկարծակիի եկած բացականչեց Հայկանուշը, գլուխը թափ տվեց ու բացեց աչքերը: Մերսողը համբուրել էր շուրթերը:
If you don’t like it, I’ll not do it madam,- ժպիտը դեմքին, Հայկանուշի մազերի հետ խաղալով ասաց մերսողը:
Կլիներ մի 4-5 տարեկան, երբ Աշոտն իրեն փակեց իրենց տան ննջարանում, իջեցրեց իր շալվարը, ապա Հայկանուշին մոտ կանչեց, բարձրացրեց շրջազգեստը, իջեցրեց իր տրուսիկն ու ասաց՝ Հայկուշիկ, տե՛ս սառը կոճակս, ապա «կոճակը» կպցրեց Հայկանուշի համապատսխան տեղին: Աշոտն այդ ժամանակ 12-13 տարեկան էր: Հայկանուշն այդպես էլ բան չհասակացավ, բայց իրեն պատվիրվեց, որ պատահածի մասին ոչ ոք չպիտի իմանա: Եվ իհարկե ոչ ոք չիմացավ:
Աշոտի սառը կոճակը հիմա աչքի առաջ էր, մինչդեռ ինքն աչքերը փակ իրեն երկնքում էր զգում թուրք մերսողի փափուկ, հանգստացնող հպումների շնորհիվ: Հանկարծ շատ անսպասելի կերպով մերսողը բռնեց ձեռքն ու թեթև բարձրացրեց տեղից: Հայկանուշը զարմացած բացեց աչքերը ու հարցրեց.
Finished?
Մերսողը ժպտաց ու ասաց.
No, the mask,- ապա ձեռքից բռնած տարավ մութ ու նեղ միջանցքներով, անընդհատ մտմտալով՝ լաբիրինթոս է: Նստեցրեց մի այլ կիսախավար սենյակում, թափանցիկ վարագույրի հետևում, թեյ բերեց ու պատվիրեց,- relax!
Թեյը մի տեսակ տարօրինակ համ ուներ ու շատ քաղցր էր: Թեյը: Շոգ հետմիջօրե Լուքոսրում: Անհամար քանակությամբ խմված թեյ: Արաբ տղային հանդիպեցին Լուքսորի տաճարի մոտ: Նա ասաց.
Come with me, I’ll show you the world.
Երեքով էին, 20-23 տարեկան աղջիկներ: Իրար նայեցին՝ ապա հետևեցին ժպտերես ու արևահար արաբին: Քարերի ու ավերակների միջով քայլեցին, քայլեցին մինչև ինչ-որ կիսաքանդ պատի հասան: Տղան շարունակում էր ժպտալ՝ ձեռքով պատը ցույց տալով: Սկզբում չէին հասկանում` ինչ է ուզում: Հետո ուշադիր նայեցին ու տեսան արտակարգ պահպանված պատկերը. եգիպտացի տղամարդ, բաց ֆալոսով: Ֆալոսը «կանգնած» էր ու իր տիրոջ մարմնի հետ նույն չափի: Ահա աշխարհը, որը տղան համառորեն ուզում էր ցույց տալ: Իսկ հիմա կանգնած մի ոտքից մյուսին հենվելով, մի քիչ շփոթված ժպիտը դեմքին՝ ձեռքը մեկնած փող էր ուզում՝ աշխարհը ցույց տալու դիմաց: Շոգ, անապատային, կապտաերկինք օր էր: Դարերի հոտն ու շունչը կախված էր օդում և անգամ անթիվ զբոսաշրջիկների օծանելիքի ու քրտինքի բույրը չէր կարող վերացնել այն: Հենց այդ պահին էր, որ Հայկանուշն այդ օրվա երկնքի պես պարզ ու հստակ հասկացավ, ավելի շուտ տեսավ, բոլոր բջիջներով զգաց, հիշեց Վարդանին:
Դամասկոսում էր: Ինքը 20 տարեկան էր, մի տարվա ուսանողական ծրագրով Սիրիա էր եկել: Հունվար ամիսն էր ու մանր անձրև էր մաղում: Հայկանուշը ճերմակ շրջազգեստով էր, կարմիր շարֆ ուներ ու կարմիր երկար ականջողեր: Երևանից նոր էր եկել ու խնդրել էին Վարդանին ինչ-որ բան փոխանցել: Պայմանավորվել էին հայկական եկեղեցու մոտ: Եկավ Վարդանը՝ հին սովետական մեքենայով: Պարզվեց, որ նա 39 տարեկան, նիհար, մկանուտ, ցածրահասակ տղամարդ էր: Ծանոթացան: Վարդանն անընդհատ իրեն էր նայում՝ ոտքից գլուխ: Հինգ րոպեից ասաց, որ ինքը երազում տեսել է Հայկանուշին ու հենց դրա համար էլ Սիրիա է եկել: Այո՛, մի ամիս առաջ երազ է տեսել՝ ճերմակ ու կարմիր հագած աղջիկ, հայկական եկեղեցու մոտ, մանր անձրևի տակ, ինչ-որ արաբական երկրում: Հաճելի էր ուրիշի երազում հայտնվելը: Էդպես, քո համար քնում ես ու ճամփորդում անծանոթների երազներում: Մեքենայով Դամասկոսում պտտվեցին, հեռախոսի համարներ փոխանակեցին ու Հայկանուշը տուն վերադարձավ այնպես սահուն ու թեթև, կարծես դեռ ուրիշի երազում զբոսնելիս լիներ: Հետո սկսվեցին զանգերը, Դամասկոսի գիշերային մեքենավազքերը, մեքենա վարելու դասերը, անակնկալ այցելությունները, գիշերային շրջագայությունները հին քաղաքի նեղլիկ փողոցներով, հրեաների լքված տների ուրվականահոտ բակերով, թեյատների ու սրճարանների օդը, պտտվող դերվիշները, նարգիլեն, հեքիթասացներն ու Հազար ու մի գիշերվա մնացած մանրամասները:
Վարդանենց տանն էին, երբ Վարդանը վատացավ: Հայկանուշի հայրը 39-ը տարեկանում էր մահացել, սրտի կաթվածից: Մահվան անհեթեթությունը հասկանալու երկար ճանպարհին Հայկանուշը կարդացել էր կաթվածի մասին հնարավոր ամեն բան ու հիմա վստահ էր, որ Վարդանի մոտ կաթված է: Հենց այդ վստահությամբ էլ նա արագ մոբիլիզացրեց Վարդանի ընկերներին ու նրան հիվանդանոց տեղափոխեցին: Այստեղ էլ հաստատեցին, որ սրտի սուր նոպա ունի: Այս պատահարից հետո էր, որ Վարդանի ուղեղն ամբողջությամբ մթագնեց: Հայկանուշից զատ ոչինչ չէր տեսնում: Երբ մի տաս հոգով որևէ տեղ էին գնում, նստում էր մի անկյունում ու աչքը Հայկանուշից չէր կտրում: Եթե իրենց տան բակում Հայկանուշն էր քայլում, քայլած տեղն առանձնացնում էր, ու բոլորին արգելում այդտեղով քայլել: Հայկանուշի խմած ջրի շշերի՝ շուրթերը կպած տեղերը կտրում ու պահում էր ինչ-որ գաղտնի անկյունում: Եվ Հայկանուշն սկսեց վախենալ: Խուսափում էր հանդիպումներից: Չէր պատասխանում զանգերին: Երազի հերոսուհի լինելն այլևս սարսափ էր ներշնչում:
Վարդանը շարունակում էր իրենց հյուր գալ և Հայկանուշի ընկերուհիները նրան սիրով ընդունում էին: Նրա հետ հետաքրքիր էր: Նա երաժշտություն էր գրում ու կատարում: Փայտից, քարից և այլ նյութերից հետաքրքիր քանդակներ էր անում Հայկանուշի համար: Նա երկու անգամ ամուսնացած էր եղել: Առաջին կնոջից երկու երեխա ուներ: Երկրորդ կինը մահացել էր ծննդաբերության ժամանակ՝ Վարդանի աչքի առաջ: Եվ այդ սարսափը նրան շարունակ հետապնդում էր: Հայկանուշին հանդիպելը Վարդանի համար նախախնամություն էր: Այդ օրը շատ էին խմել և Վարդանն այլևս վախենալու չէր: Մայրամուտի վերջին ազանն էր: Երկուսով հայտնվեցին Հայկանուշի ննջարանում: Վարդանը ծիծաղելով ու հապշտապ իջեցրեց շալվարը, ապա կիսավարտիքը: Հայկանուշի հարբածությունն անմիջապես հօդս ցնդեց ու դեմքին նորից սառավ սարսափը: Վարդանն էլ օյաղացավ՝ Հայկանուշի դեմքը տեսնելով: Շալվարը բարձրացավ ու նա մի տեսակ ամաչելով ասաց՝ կարծում էի դու փորձ ունես: Վարդանն էլ էր աշխարհը ցույց տալիս, ճիշտ այնպես, ինչպես այն եգիպտացի պատանյակը: Մինչ այդ նախերգանքն էր՝ խոստումնալից ինչպես ցանկացած սպասում: Աշխարհը տեսենելու սպասումն ավելի մեծ էր՝ քան աշխարհն ինքը: Ու Հայկանուշը փախավ:
Մերսողը վերադարձավ: Իր հետ մի սրվակ էր բերել, մեջն էլ վրձին: Այդ վրձնով դեմքին քսեց դիմակն ու պատվիրեց նստել, մինչև չորանա:
«Ահա թե ինչի հասցրեց թուրքի վախը»,- դեմքին չորացող դիմակից ձգված ու դառը քմծիծաղ տվեց Հայկանուշը: Տատն ու պապը, բայց առավելապես տատը, ապրում էին Ադրբեջանում, թուրքերի մեջ ու թուրքի վախը սրտում: Երբ ավագ դուստրը՝ Արփենիկը, հասունացավ այնքան, որ սկսեց տղաների ուշադրությունը գրավել, ծնողները սկսեցին շշուկով քննարկել հնարավոր վտանգը: Արփենիկը թուրք դասընկերներից սիրո խոստովանությամբ նամակներ էր ստանում: Անգամ բանակում ծառայող թուրք հարևանն էր նրան գրում: Փողոց դուրս գալն էլ օր օրի անախորժությունների պատճառ էր դառնում: Արփենիկից թաքուն քննարկումների արդյուքնում ծնողները որոշեցին, որ «մարդի տալու վախտն ա» ու անցան գործի: Հայկանուշի պապը՝ Արփենիկի հայրը, քաղաքում ու շրջակա գյուղերում հարգված մարդ էր, ընկերներ ու ծանոթներ շատ ուներ: Հերթական ընկերական հավաքի ժամանակ կիսվում է դարդով ու ընկերներից մեկն առաջարկում է աղջկան ամուսնացնել իր եղբոր որդու հետ, որը Երևանում մանր պաշտոնյա էր: Պապը տեղում խոստանում է: Մինչև տատը կբողոքեր՝ ով ա, ինչ ա, ինչացու ա, աղջկան արդեն նշանել էին: Տղան էլ արտաքինով շատ գրավիչ էր, բնակարան էլ էր ստացել Երևանում, հետն էլ խոստանում էր, որ չի խանգարի Արփենիկի ուսումնառությանը: Այսպես հապճեպ Արփենիկին 17 տարեկանում ամուսնացրին, տեղափոխվեց Երևան, ընդունվեց տեխնիկում, իսկ մի տարուց ծնվեց Աշոտը: Այդ ընթացքում մի քանի անգամ հասցրեց հայրական տուն վերադառնալ՝ ամուսնու հարբեցողության, հայհոյանքների ու ծեծուջարդի պատճառով: Բայց ամեն անգամ ամուսինը գալիս էր, խոստանում, որ վերջին անգամ է, որ այլևս չի կրկնվի, ու Արփենիկը վերադառնում էր Երևան: Իրար հետևից ծնված երեխաները «կապեցին» Արփենիկի ոտուձեռը: Աշոտին ուղարկում էր ծնողների մոտ՝ ամուսնուց հեռու, ինքը գնում աշխատանքի: Կյանքն էլ իրենն էր անում՝ աշխատանք, տուն, հնդկական կինո ու արանքում ամուսնու հարբեցողության վրա աչք փակել: Սկզբում մտածում էր՝ կփոխվի: Հետո մտածում էր, որ «էրեխեքին հեր ա պետք», հետո՝ թե ինքը ո՞նց կպահի էդ էրկու էրեխուն: Կյանքի հանդեպ վախը բաժանվել չէր թողնում: Իսկ երբ մի անգամ փորձեց բաժանվի, դատավորը կանչեց, խնդրեց, որ «պաշտոնյա մարդուն խայտառակ չանի»: Տարիները գնում էին, երեխաները մեծանում: Աշոտը փողոցից տուն չէր գալիս, ինքն էլ չէր կանչում, մտածում էր՝ հարբեցող հորից ինչքան հեռու էնքան լավ: Աշոտն էլ այդպես անհեր մեծացավ: Զզվում էր տանից, հոր հարբած հայհոյանքներից, մոր խեղճությունից: Ամառները գնում էր պապի տուն: Այստեղ էլ տատն ու պապը չէին կարողանում հսկել: Օրը մեկի հետ կռված տուն էր գալիս, օրը մի պատմություն սարքում, մյուս թոռներին էլ շարունակ տեռորի մեջ պահում:
Ինսունականներին, երբ ղարաբաղյան պատերազմն ամեն օր կյանքեր էր տանում, Աշոտը թալանեց իրենց հարևանին: Պատուհանով մտել էր տուն, էղած-չեղածը հավաքել, կապոց արել, ու հենց այդտեղ նստել մի երկու ժամ սպասել, որ գան հանցանքի վայրում բռնեն: Հարազատները կարծում էին, որ հոր «ինադու» էր արել: Աշոտը մանկուց ամեն բան անում էր հորը հակադրվելու համար: Մինչ այդ ուզում էր պատերազմ գնալ: Հայրն ու մայրն ամեն բան անում էին, որ չգնա: Վստահ էին, որ շատ կարճ ժամանակում Աշոտի անունով սև ժապավենն իրենց փողոցում կկապվի: Աշոտն էլ չգնաց ու թալանեց հարևանին: Ձերբակալեցին, մի քանի ամիս կալանքի տակ մնաց: Մինչև դատարանը որոշում կայացրեց, պարզվեց, որ դատարանի որոշած պատժի չափն արդեն կրել է: Բանտից դուրս եկավ թե չէ՝ ծնողներն ուղարկեցին Ռուսաստան, որ հանկարծ գիժ-գիժ պատերազմ չգնա:
Մերսողը վերադարձավ, ստուգեց դիմակը և պատվիրեց լվացվել: Հայկանուշը երկար լվացվում էր, իսկ մտքում անջուր պատերազմական տարիներն էին, երբ իրենք՝ 14-15 տարեկան դեռահասներ, ինը հարկ աստիճաններով ջուր էին կրում: Իսկ Աշոտն այդ տարիներին գնաց Ռուսաստան ու «փրկվեց» թուրքի գնդակից… Աչքի տակով նայեց մերսողի ձիգ, մկանուտ, արևահար ու հրապուրիչ մարմնին:
Վարդանն ասում էր, որ տեսնելու կարողությունը ապրելու միակ իրական կարողությունն է: Վարդանը մարդկանց բաժանում էր սպառողների ու ապրողների: Սպառողներն ապրում են ապրողների հաշվին: Նրանք ճամփորդում են, որ «գալոչկա» դնեն, նրանք շարունակ լուսանկարվում են, գնում կինո, թատրոն, համերգ, բայց չեն ապրում: Ասես անկետա են լրացնում կամ սիվի գրում: Հետո մի պահ նրանցից ոմանք երևի զգում են դատարկությունը ու փորձում այն լցնել: Լցնում են շատ տարբեր բաներով: Օրինակ, իրենք իրենց համոզում են, թե սիրում են: Բայց քանի որ սպառող են, էդ սերը դառնում է իրենց տեսած կինոյի պես՝ կամ «գլամուրոտ», կամ «ռոմանտիկ», կամ «դժբախտ»: Հալեպում էր, որ ուկրաինացի Սերգեյը փերձեց սեր բացատրել: Գիշեր էր, զբոսնում էին Հալեպի բերդի շրջակայքում: Լիալուսին էր: Քայլեցին, խոսեցին, Սերգեյը պատմություններ էր պատմում իբրև թե իր կյանքից և այնքան էլ հասկանալի չէր, թե որքանն էր իր կյանքը, իսկ որքանն էր նա ինչ-որ տեղ կարդացել: Հետո հանկարծ կտրուկ կանգնեց: Նայեց արմավենիների գլխին կախված լիալուսնին ու հապճեպ արտասանեց.
Сейчас удобно,- կտրուկ բռնեց Հայկանուշի երկու ձեռքերը, շուռ տվեց իր կողմն ու համբուրեց շուրթերը: Հետո բաց թողեց ու ասաց,- я люблю тебя. Давай я перееду к тебе?
Հայկանուշն սկսեց անհագուրդ ծիծաղել: Ծիծաղեց, ծիծաղեց, ապա կտրուկ թեքվեց ու արագ քայլեց դեպի տուն: Գնում էր ու հիշում իրեն՝ երկրորդ դասարանում, երբ դպրոցի միջանցքում իրենց դասարանի Վահանը բարձրացավ ոտքերի ծայրերին ու համբուրեց թուշը: Ինքն էլ հիշեց, որ իր տեսած ֆիլմերում երբ տղան նման բան էր անում, աղջիկն ապտակում էր: Ոչ տարավ ոչ բերեց՝ ապտակեց: Ու այդպես կարմրած երկուսով մտան դասարան… Երևի ֆիլմերը մեր մինուճար կյանքը մի քանիսն են դարձնում՝ թույլ տալով ապրել տարբեր կյանքեր: Այնպես, ինչպես գրքերը: Տեսնես հիմա որտե՞ղ է Սերգեյը: Մայդանում չէր լինի, որքան էլ իր կարդացած գրքերի հերոսները մայդանինը լինեին, իքնը չէր լինի…
Աշոտը ոչ կարդում էր, ոչ էլ առանձնապես կինո նայում: Անգամ երաժշտություն էլ չէր լսում: Իր կյանքն իր մինուճար կյանքն էր: Երևի շատ էր ուզում ապրել, ուզում էր մի օրում շատ ապրել: Երևի չէր էլ հասկացել, թե ինչ էր արել: Այդպես խմբովի նստել են, նույն ասեղն իրար փոխանցելով կիսել կայֆը ու արդյունքում սպիդը նվեր ստացել:
***
Գնա՞նք Աշոտին տեսնենք,- ծովից հետո երևանյան սարսափելի շոգը խեղդում էր:
Ուզում ես՝ գնա,- ասաց ամուսինը:
Խոսակցությունը կրկնվող բնույթ ուներ: Ամեն անգամ ձմերուկի շուրջ խոսում էին ու չէին գնում: Այդ ամառը հատուկ ձմերուկաշատ էր: Հիմա էլ եթե հարցնեն այդ ամառվա մասին, Հայկանուշի համար այն ձմերուկագույն ու ձմերուկահոտ է: Կարող էր մենակ գնալ: Չէր գնում ու շարունակում էր շատ ձմերուկ ուտել:
Հայկանուշը հիշում էր Վռուբելի դեմոնին, որն այնքան տարօրինակ ու անսպասելի չարք էր՝ ամբողջ աշխարհից հոգնած, կորած, մոլորված, ասես մարդկանց ասում էր՝ ինձ հանգիստ թողեք: Աշոտը նման էր այդ չարքին: Վարդանն էլ էր նրան նման: Սկզբում ինքն այդ նմանությունը չէր տեսնում և երբ Վարդանը գիշերներն իրենց մոտ էր գալիս, աչքերն արյունով լցված, դողալով ու գդալով շաքար կուլ տալիս, Հայկանուշն ուզում էր Վարդանին սպանել: Մի անգամ նույնիսկ ինքն իրենից թաքցրել էր խոհանոցային սուր դանակը, որ կատաղության պահին հանկարծ չսպանի: Իրեն թվում էր, թե Վարդանի մեջ երկու մարդ է ապրում և կախված այն բանից, թե որ մեկն էր ակտիվանում, Վարդանի պահվածքը փոխվում էր: Մի անգամ երկար քննարկումներից հետո ընկերներով որոշեցին, որ Վարդանը չարքերոց է եղել: Ասում էին, որ Մաալուլայում հզոր եկեղեցիներ կան և որ այնտեղի հոգևորականներից մեկը կարողանում է աղոթքով քշել չարքերին: Որոշեցին Վարդանին Մաալուլա տանել ու համոզեցին: Երեկոյան կողմ հասան Մաալուլա և գտան հոգևորականին: Նա ձեռքը դրեց Վարդանի ճակատին ու սկսեց աղոթել: Վարդանն ընկավ գետին, սկսեց թավալվել, ապա սկսեց երկու տարբեր ձայներով ինքն իր հետ խոսել, ասես իսկապես երկու տարբեր մարդիկ էին խոսում: Աղոթքն արամեերեն էր, և իրենցից ոչ ոք ոչինչ չէր հասկանում: Բայց այն գնալով ինտենսիվանում էր: Վարդանը բռնել էր փորը, կուչ եկել, գալարվում էր, լացում ու խոսում, խոսում: Իսկ հոգևորականը շարունակում էր բարձրաձայն անել իր անհասականալի աղոթքը: Գիշեր էր: Մաալուլայի ժայռափոր տներում վառվում էին լույսերը: Լուսինը բարձր կախված էր գլխավերևում ու ասես կլանում էր աղոթքը: Վարդանը սկսեց թպրտալ, իսկ հոգևորականը ձեռքը ճակատից չէր հանում: Այնքան, մինչև երկուսն էլ ուժասպառ էին: Վարդանի երեսին խաղաղություն էր իջել: Լիալուսնի տակ նրա դեմքը հոգնած ու դառն էր, ծեր, սևացած, բայց խաղաղ: Հոգևորականն ուժասպառ էր: Փոքր ինչ շունչ քաշելուց հետո նա դարձավ իրենց կողմն ու արաբերեն ասաց.
Նրա մեջ երկու չարք կար: Ես դրանց հանեցի: Բայց եթե հանկարծ մեկը վերադառնա, իր հետ յոթին կբերի:
Հաջորդ օրերին Վարդանը խաղաղ էր, աչքերն էլ արյունոտ չէին ու չէր էլ դողում: Բայց հիմա էլ առհասարակ Հայկանուշից չէր կտրվում: Նա ամենուր էր: Հայկանուշը ֆիզիկապես զգում էր Վարդանի ներկայությունը, անգամ եթե դեռ չէր տեսել նրան: Արյունը երակներում սառում էր, ծոծրակը քարանում, շարժվել չէր կարողանում, երբ զգում էր այդ ներկայությունը: Ու Հայկանուշը փախավ: Տեղափոխվեց այլ բնակարան, այնպես, որ Վարդանն իրեն չգտնի: Ամիսներ շարունակ, նույնիսկ երբ արդեն Երևան էր վերադարձել, նրան երբեմն թվում էր, թե Վարդանը շարունակում է իրեն հետապնդել: Այդ պահերին նույն զգացողությունն էր ունենում. արյունը սառում էր երակներում, բերանը ցամաքում և սկսում էր չորս կողմը նայել՝ համոզված, որ շուտով ինչ-որ տեղից կհայտնվի Վարդանը: Ճիշտ է, Վարդանն այդպես էլ երբեք չհայտնվեց, բայց Հայկանուշը վստահ էր, որ դա այն վայրկյաններն են, երբ Վարդանն իրեն է տեսնում երազում:
Քանի դեռ Աշոտն Արմենիկումում էր, ամեն օր քննարկվում էր գնալ-չգնալու հարցը: Հայկանուշը երևի ուզում էր, որ իրեն գնալն արգելեին, բայց արգելող չկար: Պարզապես ամուսինը չէր գալիս: Հայկանուշին շարունակում էր տանջել Անթալիայում մերսումից ստացած դառնաքաղցր հաճույքի աղոտ գիտակցումը՝ խառնված մերսման ընթացքում իրեն այցելած դրվագիների ու մեղքի զգալ-չզգալու անորոշության հետ: Օրվա ընթացքում բազմիցս այցելող սրտխփոցների ու կրկնվող գլխապտույտների հետ Հայկանուշին շարունակում էր տանջել նաև Աշոտի մոտ գնալ-չգնալու ցանկությու՞նը, պարտավորությու՞նը, անխուսափելիությու՞նը: Հայկանուշի մեջքը ցավում էր, իսկ պարանոցն օրեցօր կքվում չկատարած պարտավորություն-ցանկությունների բեռից: Գիտեր, զգում էր, գիտակցում էր, որ եթե չգնա, հետո ողջ կյանքում ինքն իրեն չի ների:
Աշոտին Արմենիկումում մկրտեցին: Արդյո՞ք դա քշեց չարքերին: Հետո էլ ընկան սովորական երևանյան հոգսերի մեջ. խնդիրներ, օգնության կարիք ունեցող այլ հարազատներ և խնդիրների աճին զուգահեռ Աշոտին չայցելելու աճող արդարացումներ: Վերջը Աշոտին տեղափոխեցին Աբովյանի Տուբերկուլյոզի դիսպանսեր: Հայկանուշը գիտեր, որ Հայաստանում այնտեղ տեղափոխում են սպիդով այն հիվանդներին, որոնց ապրելու հույսն այլևս չկա և մահվան պատճառն ի վերջո գրանցվում էր տուբերկուլյոզ: Այստեղ այցելություններն առհասարակ արգելված էին: Աշոտին տեսած հարազատներից գիտեր, որ Աշոտը կուրացել է, ոչինչ չի տեսնում: Ու մեկ էլ եղբայրը մի անգամ ասաց, որ խոսալիս բերանը ծռվում է: Հիմա իր պատկերացրած Աշոտը այն նույն Աշոտն էր, որն իր ձևերն էր անում՝ Ջիգարխանյանի պես ներքևի շուրթը վերև դեպի աջ ծռելով:
Օգոստոսին, երբ ձմերուկն ամենահամեղն էր, իրենց 40-ամյա խոպանչի հարևանը մահացավ տուբերկուլյոզի դիսպանսերում: Հարազատները մահվան պատճառը չէին ասում և բազում վարկածներ էին շրջանառվում: Հայկանուշն ու ամուսինը վախենում էին, երբ երեխաները բակում խաղում էին մահացածի երեխաների հետ: Օգոստոսի կեսերին Աշոտն էլ մահացավ: Հայկանուշը Հայաստանում չէր ու Աշոտին այդպես էլ չտեսավ: Անգամ մահացած չտեսավ: Այդ ամառվա ձմերուկահոտ մեղքը հիմա  մի ահռելի հսկա էր՝ Վռուբելի չարքի կերպարանքով, որի առջև Հայկանուշը մի խնձոր էր, ճլորած, կուչ եկած խնձոր՝ իր դեռևս չապրած ժամանակով, մեղքի ասված ու չասված նրբերանգներով, զգացածի խորը մակերեսայնությամբ ու իր՝ այդ մեղքը նախապես, մինչև գործելը զգալով ու հասկանալով հանդերձ գիտակցաբար այն գործելու պատրաստակամությամբ և բառերի հեղեղում այն կորցնել-թաղելու ջանասիրությամբ:
Այդ նույն օրերին էր, երբ Ադրբեջանն սկսեց սահմանի կրակահերթը: Եղավ հերթական Պուտին-Ալիև-Սերժ հանդիպումը: Սահմանային բախումների արդյունքում տասնյակ երիտասարդներ մահացան:

Share Button


Մերի Շարոյան | folie à plusieurs*


«Արդեն քանի՞ ժամ». հարցնում է ինքը և շարունակում քայլելը:

Եվս մի քայլ, և, թվում է, ուղին կվերջանա, եվս մի քայլ և պետք է գալիս երկրորդը: Ո՞ւր է գնում: Եզրագծով ձգվող շենքեր: Ո՞ւր է գնում: Երբ հարցներ մեկ ուրիշը, ինքը մի երկու բառ կասեր, կստացվեր թեորեմ, երևի կհասկանար: Սակայն ոչ ոք չի գալիս: Ոչ ոք չի հարցնում: Ինքն է գնում: Քայլ, երրորդը: Կառույցներ, որոնք խառնվում են երկնքին, որոնց պատերին ձգվում են բորբոսի ծաղիկները, կառույցներ, որոնց ներսում ծաղկում է խոնավությունը, որոնց ներսի խոնավությունը թափանցում է իր մեջ: Վախ: Որտեղի՞ց մարմիններ, որ չեն կանգնում, չեն մոտենում, մարմիններ, որ ոչինչ չեն հարցնում, ոչինչ չեն ասում, որոնցից փախչելով, ինքը կրկին հայտնվում է ուղու վրա:
«Ի՞նչ իմաստ ուներ գնալը». հարցնում է և շարունակում քայլելը:
Ոչինչ չի փոխվում: Ոչինչ չի կատարվում: Մնում է վազել: Արդարացնել վազքն այնպես, ինչպես անցյալում փորձում էր արդարացնել ուղին: Անցյալո՞ւմ: Արդեն քանի՞ ժամ ոչինչ չի փոխվում: Կիսաքանդ շենքեր, պատեր, դրանց ներսում բանտարկված մարմիններ: Եվ վախ: Ստացվում է, ինքն անցնում է անցած վայրերով, հակառակ ուղղությամբ, որտեղ անցյալի դիակները հասցրել են նեխել, ինչից հետևում է, ուղու վրա ժամանակ կա, որ գործում է, ինչից հետևում է, ամեն ինչ հասցրել է փոխվել այնտեղ, որտեղ, ստացվում է, այլևս չի կարելի վերադառնալ: Եվ դող, որ բարձրանում է ողնաշարի միջով:
«Արդեն քանի՞…». փորձում է ձևակերպել հարցը, իր հարցը, քանի դեռ ուղին քայքայում է իրեն, քանի դեռ հիշողության մեջ փորձում է վերարտադրել իր հետ կապված դրվագները, քանի դեռ դրանք դուրս են հոսում գիտակցությունից, իրադարձությունների հաջորդականություն, խախտված հաջորդականություն կազմելով…
Սպիտակ պատը ձգվում է վերևում: Ինքը դրան է մոտեցնում սիգարետի սպիտակ ֆիլտրը. հակադրություն է ստացվում: Կոմպոզիցիա համար տասնմեկ: Անելու բան չկա, սակայն առավոտից գիտակցության մեջ ձայներ են, հեռվից եկող ձայներ: Ամեն երկրորդ քայլին ձեռքը մոտեցնում է մաշկին, ասես զգալու համար հիվանդության ապացույցները, որոնք չի էլ կարող հասկանալ, իջեցնում, դող զգում մկանների մեջ, որ կարող են սեղմվել, որոնց սեղմումից տենդը կխտանա և կանցնի, չի կարող չանցնել: Կոմպոզիցիա համար տասներկու, որի ընթացքում հասցնում է հասկանալ, որ այս ուղին դեպի խելագարություն տանող ուղին է, որի մասին առաջ պատկերացում չուներ փրկության վայր համարելիս, որ իրականում կարող էր ավելի ուժեղ քաոս, հետևաբար, ավելի ուժեղ ցավ լինել, ինչը չէր կարող չվարձատրվել. անգամ գեհենում վառվում էին արդարության ապացույց լինելու համար, վատ չէր, հանդիսատես կար, իր դեպքում՝ նույնիսկ չգիտեր, և որպես իմանալու հնարավոր մեխանիզմ վերցնում է հեռախոսը. ոչ ոք չի զանգել: Իրեն մնում է պատի և սիգարետի հակադրություն ստեղծելը: Կոմպոզիցիա համար տասներեք: Երեք քայլ և մոտենում է պատուհանին, վեց քայլ և սկսում է գոռալ հեռուստացույցը:

Share Button